ജ്യോതിബസു എന്ന അതികായന്റെ നിഴലായിട്ടായിരുന്നു ബുദ്ധദേവ് ഭട്ടാചാര്യയുടെ തുടക്കം. 33-ാം വയസില് അധികാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ നേതാവ്. മികച്ച സംഘാടകന്, ഭരണാധികാരി, എഴുത്തുകാരന്, അഴിമതിക്കറ പുരളാത്ത നേതാവ് എന്നീ വിശേഷണങ്ങളും ആ യാത്രയില് അദ്ദേഹം കൂടെക്കൂട്ടി. അതിനു പാര്ട്ടി നല്കിയ സമ്മാനമായിരുന്നു ജ്യോതിബസു എന്ന അതികായന്റെ പിന്ഗാമിയായുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം.
മികച്ച പ്രതിച്ഛായയുമായാണ് 2000ല് അദ്ദേഹം പശ്ചിമ ബംഗാള് മുഖ്യമന്ത്രിയായത്. എന്നാല്, ഇടതുമുന്നണിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരാജയത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വവും പേറി അധികാരത്തില്നിന്നു അദ്ദേഹം പുറത്തായി. സംസ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഒരു ലോക്സഭാ എം.പി. പോലുമില്ലാത്ത തിരിച്ചടിയുടെ കാലത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിടവാങ്ങല്.
മുഖ്യമന്ത്രിയെന്ന നിലയില് അധികാരത്തില് മൂന്നാമൂഴത്തിലേക്ക് അടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കെയാണ് അദ്ദേഹത്തിനു പിഴച്ചത്. സി.പി.എമ്മിന്റെ പരമ്പരാഗത മുതലാളിത്ത വിരുദ്ധ നിലപാടില്നിന്നു വ്യതിചലിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളില് വ്യവസായവല്ക്കരണത്തിനായി ഭട്ടാചാര്യ ശക്തമായി വാദിച്ചു. സിംഗൂരിലെ ടാറ്റ നാനോ പദ്ധതി, സാല്ബോണിയിലെ ജിന്ഡാല് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്റ്റീല് പ്ലാന്റ്, നായാച്ചറിലെ കെമിക്കല് ഹബ് എന്നിവയുള്പ്പെടെ പ്രമുഖ വ്യാവസായിക പദ്ധതികളെ ആകര്ഷിക്കാന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സര്ക്കാര് ലക്ഷ്യമിട്ടു.
സിംഗൂരില് ടാറ്റാ മോട്ടേഴ്സിന് ആയിരത്തോളം ഏക്കര് നെല്ക്കൃഷി ഭൂമി നല്കാനുള്ള നീക്കമായിരുന്നു തിരിച്ചടിയായത്. 2007ല് വ്യവസായികള്ക്കു വേണ്ടി കൃഷിഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനെതിരേ നന്ദിഗ്രാമില് വന് പ്രക്ഷോഭം നടന്നു. നിരാഹാര സമരവുമായി പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് മമതാ ബാനര്ജിയുമെത്തി. പ്രതിഷേധ പ്രകടനത്തിനു നേരെ നടന്ന പോലീസ് വെടിവയ്പില് 14 പേര് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആ പ്രതിഷേധത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ സാധ്യത തൃണമൂല് കോണ്ഗ്രസ് നേതാവ് മമതാ ബാനര്ജി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 2004ലെ ലോക്സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പില് 42 സീറ്റുകളില് ഒന്നുമാത്രം നേടിയ തൃണമൂല് 2009ല് 19 സീറ്റുകള് പിടിച്ചു. അതു ബുദ്ധദേവിനുള്ള സൂചനയായിരുന്നു.
2011ലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പില് ഇടതുമുന്നണി തകര്ന്നടിഞ്ഞു. ബുദ്ധദേവും 9 മന്ത്രിമാരും തോറ്റു. 34 വര്ഷത്തെ ഇടതുപക്ഷ ഭരണം അവസാനിച്ചു. ഭരണ നഷ്ടത്തിനു കാരണം ഭുമിയേറ്റെടുക്കല് വിവാദമാണെന്നു ബുദ്ധദേവ് തുറന്നു സമ്മതിച്ചു. പക്ഷേ, തീരുമാനം തെറ്റാണെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചില്ല. വ്യവസായ വളര്ച്ചയുടെ ഫലം ജനത്തെ അറിയിക്കാന് കഴിയാത്തതാണു പ്രശ്നമായതെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.
കൊല്ക്കത്തയില് ജനിച്ചു വളര്ന്ന ഭട്ടാചാര്യ കൊല്ക്കത്തയിലെ പ്രസിഡന്സി കോളജില്നിന്ന് ബംഗാളിയില് (ഓണേഴ്സ്) ബിരുദം നേടി. വിദ്യാഭ്യാസം പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം രാഷ്ട്രീയത്തില് പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഡം ഡമിലെ ആദര്ശ് ശംഖ വിദ്യാ മന്ദിര് സ്കൂളില് അദ്ധ്യാപകനായി. 1966ലാണു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശം. 1968-ല് ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. 1972 ല് സി.പി.എം. സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗമായി. പത്ത് വര്ഷത്തിനുശേഷം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിന്റെ ഭാഗമായി. 1977 മുതല് 1982 വരെ കാശിപൂര്-ബെല്ഗാച്ചിയയുടെ എം.എല്.എയായി. വൈകാതെ ജ്യോതിബസു സര്ക്കാരില് ഇന്ഫര്മേഷന് ആന്ഡ് പബ്ലിക് റിലേഷന്സ് മന്ത്രിയായി. അതിവേഗം സംസ്ഥാന പാര്ട്ടിയിലെ രണ്ടാമനായി.
1996 ല് മുഖ്യമന്ത്രി ജ്യോതി ബസുവിന്റെ ആരോഗ്യം മോശമായതിനെത്തുടര്ന്ന് ഭട്ടാചാര്യ ആഭ്യന്തര, പോലീസ് വകുപ്പുകളുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. 1999 ല് അദ്ദേഹം ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയായി. 2000 ല് ബസു രാജിവച്ചതിനെത്തുടര്ന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക്. 2002-ല് സി.പി.എം. പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിലെത്തി. 2011 വരെ ജാദവ്പൂരിന്റെ എം.എല്.എയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
മമതയുടെ കാലത്ത് ഭൂമിയേറ്റെടുക്കല് റദ്ദാക്കി. സിംഗൂരിലെയും നന്ദിഗ്രാമിലെയും കര്ഷകര്ക്ക് തിരികെ നല്കിയ ഭൂമി തരിശായി തുടര്ന്നു.
അധികാരം നഷ്ടമായതിനു പിന്നാലെ ബുദ്ധദേവ് പൊതുജീവിതത്തില്നിന്ന് പിന്വാങ്ങി. തെക്കന് കൊല്ക്കത്തയിലെ പാം അവന്യൂവിലുള്ള രണ്ട് മുറികളുള്ള സര്ക്കാര് അപ്പാര്ട്ടെ്മന്റില് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം ഒതുങ്ങി.
രാഷ്ട്രീക്കാരനെന്നതിനൊപ്പം ബുദ്ധിജീവിയും സാഹിത്യകാരനുമായിരുന്നു ബുദ്ധദേവ്. ബംഗാളി ഭാഷയില് ശ്രദ്ധേയമായ സാഹിത്യപഠനങ്ങള് നടത്തി. ടി.എസ്.എലിയറ്റ്, പാബ്ലോ നെരൂദ, ഗബ്രിയേല് ഗാര്സിയ മാര്കേ്വസ്, വ്ലാഡിമിര് മയക്കോവ്സ്കി തുടങ്ങിയവരുടെ കൃതികള് വിവര്ത്തനം ചെയ്തു. 'ചെനെ ഫുലര് ബന്ദോ' എന്ന കവിതാസമാഹാരവും 'ദുഷ്മായ് ' എന്ന നാടകവും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2022ല് രാജ്യം പദ്മഭൂഷന് നല്കിയെങ്കിലും ബുദ്ധദേവ് നിരസിച്ചു.
2024 ലെ ലോക്സഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പില് പശ്ചിമ ബംഗാളില് സി.പി.എമ്മിനു വോട്ടുപിടിക്കാന് ബുദ്ധദേവ് ഭട്ടാചാര്യയുടെ എ.ഐ. അവതാരം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു. നിര്മിതബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ചു സൃഷ്ടിച്ച വിഡിയോ സി.പി.എം സമൂഹമാധ്യമങ്ങളില് പോസ്റ്റ് ചെയ്തു. താടി വളര്ത്തിയ രൂപത്തിലാണു ബുദ്ധദേവിനെ ചിത്രീകരിച്ചത്. അദ്ദേഹം സജീവമായിരുന്നെങ്കില് എന്തു സംസാരിക്കുമായിരുന്നു എന്നതാണു വിഡിയോയിലുള്ളതെന്നാണ് അണിയറ പ്രവര്ത്തകര് പറഞ്ഞത്.
