1966 മേയ് 16.
ബീജിങ്ങിലെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്ട്ടി ആസ്ഥാനത്തുനിന്ന് പുറത്തുവന്ന ഒരു സര്ക്കുലര് ചൈന എന്ന വന്മതിലിനുള്ളിലെ ജനതയുടെ വിധി മാറ്റിയെഴുതാന് പോവുകയാണെന്ന് അന്ന് ആരും കരുതിയിരുന്നില്ല. 'വിപ്ലവം ശരിയാണ്' എന്ന മാവോ സെതൂങ്ങിന്റെ ആഹ്വാനം ഒരു കൊടുങ്കാറ്റായി ആഞ്ഞടിച്ചപ്പോള് തകര്ന്നു വീണത് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക അടിത്തറയും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യജീവനുകളുമാണ്. സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ട സംഭവ പരമ്പരകള്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ച ആ വിളംബരത്തിന് ആറു പതിറ്റാണ്ട് തികയുമ്പോള്, ചരിത്രം ബാക്കിവയ്ക്കുന്നത് അധികാര തര്ക്കങ്ങളുടെയും പ്രത്യയശാസ്ത്ര വാശികളുടെയും കയ്പ്പേറിയ പാഠങ്ങളാണ്.
അധികാരത്തിന്റെ ചതുരംഗക്കളം
യഥാര്ത്ഥത്തില് സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം ഒരു പെട്ടെന്നുണ്ടായ പൊട്ടിത്തെറിയായിരുന്നില്ല. 1950കളുടെ അവസാനം മാവോ നടപ്പിലാക്കിയ 'ഗ്രേറ്റ് ലീപ്പ് ഫോര്വേഡ്' എന്ന സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരം ചൈനയെ വലിയൊരു പട്ടിണിയിലേക്കും ദുരന്തത്തിലേക്കുമാണ് തള്ളിയിട്ടത്. ഈ പരാജയത്തോടെ പാര്ട്ടിയില് മാവോയുടെ സ്വാധീനത്തിന് മങ്ങലേറ്റു. ലിയു ഷാവോച്ചി, ഡെങ് സിയാവോപിങ് തുടങ്ങിയ പ്രായോഗികവാദികളായ നേതാക്കള് പാര്ട്ടിയില് പിടിമുറുക്കിത്തുടങ്ങി. തന്നില്നിന്ന് അകന്നുപോകുന്ന അധികാരം തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള മാവോയുടെ തന്ത്രപരമായ നീക്കമായിരുന്നു 'സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം'. പാര്ട്ടിയിലെ മുതലാളിത്ത പാത പിന്തുടരുന്നവരെയും തിരുത്തല്വാദികളെയും തുടച്ചുനീക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ നേരിട്ട് തെരുവിലിറക്കി.
ലക്ഷ്യവും അരാജകത്വവും
ചൈനീസ് സമൂഹത്തില് വേരൂന്നിയ മുതലാളിത്ത ചിന്താഗതികളെയും പഴയകാല ആചാരങ്ങളെയും പാടേ പിഴുതെറിയുക എന്നതായിരുന്നു പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം. എന്നാല്, 'പഴയതിനെയെല്ലാം നശിപ്പിക്കുക' എന്ന മാവോയുടെ ആഹ്വാനം ഉള്ക്കൊണ്ട് തെരുവിലിറങ്ങിയ 'റെഡ് ഗാര്ഡുകള്' എന്ന യുവജനസംഘം രാജ്യത്തെ അരാജകത്വത്തിന്റെ പടുകുഴിയിലേക്കാണ് നയിച്ചത്. അധ്യാപകരും ബുദ്ധിജീവികളും പരസ്യമായി അപമാനിക്കപ്പെട്ടു; പുരാതന സ്മാരകങ്ങള് തകര്ക്കപ്പെട്ടു. വിപ്ലവം എന്ന മനോഹരമായ വാക്കിന്റെ മറവില് അധികാരത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരു വലിയ ഉന്മൂലനത്തിനാണ് അന്ന് ചൈന സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്.
കലാലയങ്ങളില്നിന്ന് ആയുധങ്ങളുമായി റെഡ് ഗാര്ഡുകള് തെരുവുകളിലേക്ക് പടര്ന്നപ്പോള്, ചൈനീസ് സമൂഹം അതുവരെ കെട്ടിപ്പടുത്ത സകല മൂല്യങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്വന്തം അധ്യാപകരെയും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും പരസ്യമായി വിചാരണ ചെയ്യാനും മര്ദിക്കാനും ഈ യുവരക്തത്തിന് മടിയുണ്ടായിരുന്നില്ല. അധികാരത്തിന്റെ തണലില് അവര് അഴിച്ചുവിട്ട അക്രമങ്ങള് ചൈനയുടെ സാമൂഹിക ഭദ്രതയെ തകര്ത്തുതരിപ്പണമാക്കി.
ഈ വിനാശകരമായ മാറ്റത്തിന് അവര് നല്കിയ പേര് 'നാല് പഴയ കാര്യങ്ങളുടെ' നിര്മാര്ജനം എന്നായിരുന്നു. പഴയ ചിന്തകള്, പഴയ സംസ്കാരം, പഴയ ആചാരങ്ങള്, പഴയ ശീലങ്ങള് എന്നിവയെ വേരോടെ പിഴുതെറിയാന് ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ട റെഡ് ഗാര്ഡുകള്, ചൈനയുടെ പൗരാണിക ചരിത്രത്തെയും കലയെയും ഒരുപോലെ ശവപ്പറമ്പുകളിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു. ലൈബ്രറികള് കത്തിയെരിഞ്ഞു, വിഗ്രഹങ്ങള് തകര്ക്കപ്പെട്ടു. ഈ കോലാഹലങ്ങള്ക്കിടയില് ചൈനക്കാരുടെ ഏക 'വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥ'മായി മാറിയത് മാവോയുടെ വചനങ്ങളടങ്ങിയ 'ലിറ്റില് റെഡ് ബുക്ക്' ആയിരുന്നു. ഓരോ ചൈനക്കാരന്റെയും കൈകളില് ഒരു ആയുധം പോലെ ആ ചുവന്ന പുസ്തകം നിര്ബന്ധമായും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നത് വിപ്ലവകാലത്തെ അലിഖിത നിയമമായി മാറി.
എന്നാല്, ഈ വിപ്ലവം ഏറ്റവുമധികം മുറിവേല്പ്പിച്ചത് ചൈനയുടെ വരുംതലമുറയെയായിരുന്നു. ചരിത്രം അവരെ 'നഷ്ടപ്പെട്ട തലമുറ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വിദ്യാലയങ്ങള് അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടതോടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് കുട്ടികളുടെ പഠനം പാതിവഴിയില് നിലച്ചു. വിപ്ലവം മൂര്ദ്ധന്യത്തിലെത്തിയപ്പോള്, നഗരങ്ങളിലെ യുവാക്കളെയും ബുദ്ധിജീവികളെയും 'പുനര്വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി' ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് അയക്കുന്ന 'ഡൗണ് ടു ദ് കണ്ട്രിസൈഡ് മൂവ്മെന്റ്' നടപ്പിലാക്കി. കഠിനമായ കായികാധ്വാനത്തിലൂടെയും പട്ടിണിയിലൂടെയും കടന്നുപോയ ആ തലമുറയ്ക്ക് നഷ്ടമായത് അവരുടെ വസന്തകാലമായിരുന്നു.
തകര്ന്നടിഞ്ഞ വ്യവസ്ഥിതിയും മുറിവേറ്റ സംസ്കാരവും
സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം ചൈനയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചത് രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങള് മാത്രമായിരുന്നില്ല, ഒരു ജനതയുടെ നട്ടൈല്ലാടിക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങള് കൂടിയായിരുന്നു. ഇന്നും കൃത്യമായ കണക്കുകള് ലഭ്യമല്ലാത്ത വിധം ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യര് ആ പത്തുവര്ഷത്തിനിടെ കൊല്ലപ്പെടുകയോ പീഡനമേറ്റ് മരിക്കുകയോ ചെയ്തു.
വാണിജ്യവ്യവസായ മേഖലകളില് ഈ വിപ്ലവം തീര്ത്ത ആഘാതം ചെറുതല്ല. ഫാക്ടറികളുടെ പ്രവര്ത്തനം തടസ്സപ്പെട്ടതോടെ സാമ്പത്തിക രംഗം പൂര്ണമായും താളംതെറ്റി.
ചൈനീസ് ഫീനിക്സ്
സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം വരുത്തിവച്ച കയ്പേറിയ ഈ പാഠങ്ങളാണ് യഥാര്ത്ഥത്തില് ആധുനിക ചൈനയുടെ ജനനത്തിന് നിമിത്തമായത്. മാവോയ്ക്ക് ശേഷം അധികാരത്തിലെത്തിയ ഡെങ് സിയാവോപിങ് തന്റെ രാജ്യത്തെ പുനര്നിര്മിക്കാന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ഈ തകര്ച്ചകളില്നിന്നാണ്. സാംസ്കാരിക വിപ്ലവത്തിന്റെ കലുഷിതമായ അടച്ചുപൂട്ടലുകളില്നിന്നും ചൈനയെ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കരണങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം നയിച്ചു. ലോകത്തിന് മുന്നില് ചൈനയുടെ വാതിലുകള് തുറന്നിടാന് അദ്ദേഹം കാണിച്ച ആര്ജവം ആ പത്തുവര്ഷത്തെ ദുരന്തത്തോടുള്ള ശക്തമായ പ്രതികരണം കൂടിയായിരുന്നു. ഈ വിപ്ലവം പരാജയപ്പെട്ടില്ലായിരുന്നെങ്കില് ഇന്നത്തെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയായ ചൈന ഉണ്ടാകുമായിരുന്നോ? എന്ന ചോദ്യത്തിന് ചരിത്രകാരന്മാര് നല്കുന്ന ഉത്തരം ഇല്ല എന്ന് തന്നെയാണ്.
ആ വിപ്ലവത്തിന് 60 വയസ്സ് തികയുമ്പോള്, സമകാലിക ചൈന ഈ ചരിത്രത്തെ സങ്കീര്ണമായ വികാരങ്ങളോടെയാണ് നോക്കിക്കാണുന്നത്. 1981ല് ചൈനീസ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്ട്ടി തന്നെ ഈ കാലഘട്ടത്തെ ഒരു 'ദുരന്തം' എന്ന് ഔദ്യോഗികമായി വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാവോയെ ബഹുമാനിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പത്തുവര്ഷത്തെ നയങ്ങള് വലിയ തെറ്റായിരുന്നു എന്ന് പാര്ട്ടി സമ്മതിക്കുന്നു. എന്നാല്, വര്ത്തമാനകാല ചൈനീസ് രാഷ്ട്രീയത്തില് മാവോയിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളുടെ അലയൊലികള് ചിലയിടങ്ങളില് വീണ്ടും ദൃശ്യമാകുന്നു എന്നത് കൗതുകകരമാണ്. ഷീ ജിന്പിങ്ങിന്റെ ഭരണകാലത്തും സാംസ്കാരിക വിപ്ലവത്തിന്റെ പാഠങ്ങള് ചൈനയില് ചര്ച്ചയാകുന്നുണ്ട്-ചിലര് അത് ജാഗ്രതയോടെ കാണുമ്പോള് മറ്റുചിലര് വിപ്ലവത്തിന്റെ പഴയ വീര്യം ഓര്ത്തെടുക്കുന്നു.
