ന്യൂഡല്ഹി: ഇന്ത്യയെ കൊളോണിയല് വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് കീഴില് അടച്ചമര്ത്തുകയും വിഭവങ്ങള് കൊള്ളയടിക്കുകയും ചെയ്ത ഇംഗഌഷുകാരന്റെ ക്ഷയിച്ച തറവാട് ഇപ്പോള് ഇന്ത്യാക്കാരന് സ്വന്തം. കാലത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും കാവ്യനീതി പോലെ ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരന്റെ കാല്ക്കീഴിലാക്കിയ 'ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി' യുടെ യജമാനന് ഇനി മുംബൈ കോടീശ്വരന് സഞ്ജീവ് മേത്ത. ഇന്ത്യയില് കൊളോണിയല് ഭരണത്തിന് കളമൊരുക്കിയ പ്രതാപശാലിയായിരുന്ന കമ്പനി ഒരു ആഡംബര ഭക്ഷ്യബ്രാന്ഡാക്കി മാറ്റി.
ഇന്ത്യയുടെ സുഗന്ധ്യദ്രവ്യങ്ങള്, തേയില, ആകര്ഷകമായ വസ്തുക്കള് എന്നിവയെല്ലാം കൊള്ളയടിച്ച് യൂറോപ്പിലേക്ക് കയറ്റി അയച്ചിരുന്ന 1600 ല് സ്ഥാപിതമായ കമ്പനിയാണ് ഈസ്റ്റി ഇന്ത്യാ കമ്പനി. പിന്നീട് അത് അടിച്ചമര്ത്തലിന്റെയും അപമാനിക്കലിന്റെയും ചിഹ്നമായി മാറി. 1613 ല് ഗുജറാത്തില് ആദ്യ ഫാക്ടറി സ്ഥാപിച്ചു കൊണ്ടായിരുന്നു ഇന്ത്യയില് പിടി മുറുക്കിയത്. 1757 ല് ബംഗാള് പിടിച്ചെടുത്തുകൊണ്ട്് ഭരണത്തില് പങ്കാളികളായി. അതിന് ശേഷം 1858 വരെ ഇന്ത്യയെ കാല്ക്കീഴിലാക്കി.
ഒരു ഘട്ടത്തില് രണ്ടര ലക്ഷം പേര് സൈന്യത്തില് ഉണ്ടായിരുന്ന കമ്പനിക്ക് തിരിച്ചടിയായത് 1857 ലെ വിപ്വത്തില് സ്വന്തം സൈനികര് കമ്പനിക്ക് എതിരായി മാറിയതാണ്. പിന്നാലെ കമ്പനിയുടെ ഭരണം അവസാനിക്കുകയും 1874 ല് കമ്പനി പിരിച്ചു വിടുകയുമായിരുന്നു. അടിമക്കച്ചവടം ഉള്പ്പെടെ നടത്തിയിരുന്ന കമ്പനി പിന്നീട് വര്ഷങ്ങളോളം കമ്പനി പ്രവര്ത്തന രഹിതമായി ചരിത്രത്തിലെ അടിച്ചമര്ത്തലിന്റെ പ്രതീകമായി കിടന്നു.
2003 ല് കമ്പനി വാങ്ങിയ ഉടമകള് തേയിലയും കാപ്പിയും വില്പ്പന നടത്തുന്ന ബിസിനസ് പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാന് ശ്രമം നടത്തിയിരുന്നു. 200 കോടി മുടക്കി 2005 ലാണ് സഞ്ജീവ് മേഹ്ത കമ്പനി വാങ്ങിയത്. ഇപ്പോള് ഇത് ആഡംബര ചായയും കാപ്പിയും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുകയാണ്. 2010 ല് ലണ്ടനിലെ അഫഌവെന്റ് മെയഫെയര് ഏരിയയില് ആദ്യ സ്റ്റോറും തുറന്നു.
ഒരിക്കല് ഇന്ത്യ വിലയ്ക്ക്വാങ്ങിയ കമ്പനി ഇപ്പോള് ഇന്ത്യാക്കാരന് വിലകൊടുത്തു വാങ്ങി. ചരിത്രം തിരിച്ചടിക്കുന്നു എന്നാണ് മെഹ്തയുടെ പ്രതികരണം. കമ്പനിയുടെ ഉപകരണങ്ങള് സീല് എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാനും വില്പ്പന നടത്താനുമുള്ള പെര്മിറ്റ് സെപ്തംബര് 8 ന് സഞ്ജീവിന് കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനൊപ്പം 1918 ല് ബ്രിട്ടീസ് ഇന്ത്യയില് ഇറക്കിയ മോഹര്ഗോള്ഡ് കൊണ്ടുള്ളതുള്പ്പെടെയുള്ള കമ്മട്ട നാണയവും വില്പ്പന നടത്താന് ഉദ്ദേശമുണ്ട്. ഇന്ത്യയും പാകിസ്താനും പൂര്വ്വ പാകിസ്താനും അഫ്ഗാനിസ്ഥാനും ഉള്പ്പെടെ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും കമ്പനി കൈക്കലാക്കിയിരുന്നു. 420 വര്ഷം മുമ്പ് കച്ചവടത്തിനായി വന്ന കമ്പനി രണ്ടര നൂറ്റാണ്ടാണ് വന്നു കയറിയ ഭൂമി ഭരിച്ചത്.
കമ്പനിയുടെ 23 ശതമാനം ഓഹരി വാങ്ങിയ സഞ്ജീവ് മുംബൈയിലെ രത്ന വ്യാപാരരംഗത്തെ വമ്പന്മാരായ ഗുജറാത്തി കുടുംബത്തിലെ അംഗമാണ്. ബ്രിട്ടനില് താമസിച്ച് അവിടെ ബിസിനസ് ചെയ്യുന്നു. ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ടീ ബാറും ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ടീ റൂമും സഞ്ജീവ് സ്വന്തമാക്കി. ബ്രിട്ടന് പുറമേ ഗള്ഫിലും ഭക്ഷ്യ ബ്രാന്ഡിന് സ്ഥാപനങ്ങളുണ്ട്.
